<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>STUDI - Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti - Confartigianato Imprese</title>
	<atom:link href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/</link>
	<description>La più rappresentativa organizzazione italiana dell&#039;artigianato e della micro e piccola impresa</description>
	<lastBuildDate>Tue, 06 Oct 2020 14:28:19 +0000</lastBuildDate>
	<language>it-IT</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	

<image>
	<url>https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/cropped-logo_Confartigianato_Tavola-disegno-1-32x32.png</url>
	<title>STUDI - Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti - Confartigianato Imprese</title>
	<link>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Conti pubblici verso la manovra 2027</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/08/conti-pubblici-verso-la-manovra-2027/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 11 Aug 2026 08:00:15 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Home Page]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[legge bilancio 2027]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132565</guid>

					<description><![CDATA[<p>Studi 11 Agosto 2026·LEGGE DI BILANCIO Conti pubblici verso la manovra 2027   Le incertezze sull’evoluzione della crisi del Golfo, [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Rialzo tassi BCE: il punto sul costo del credito e i prestiti alle piccole imprese</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/08/rialzo-tassi-bce-il-punto-sul-costo-del-credito-e-i-prestiti-alle-piccole-imprese/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ivan Demenego]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 10 Aug 2026 08:51:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Home Page]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[credito a pmi]]></category>
		<category><![CDATA[credito più costoso]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132573</guid>

					<description><![CDATA[<p>Studi 10 Agosto 2026·CREDITO Rialzo tassi BCE: il punto sul costo del credito e i prestiti alle piccole imprese Il [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Per le Pmi credito più scarso e costoso. In sette anni finanziamenti giù del 25,9%</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/08/per-le-pmi-credito-piu-scarso-e-costoso-in-sette-anni-finanziamenti-giu-del-259/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 10 Aug 2026 08:00:37 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Comunicati Stampa]]></category>
		<category><![CDATA[Credito]]></category>
		<category><![CDATA[Home Page]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[credito]]></category>
		<category><![CDATA[nuova Artigiancassa]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132556</guid>

					<description><![CDATA[<p>Comunicati stampa 10 Agosto 2026·CREDITO Per le Pmi credito più scarso e costoso. In sette anni finanziamenti giù del 25,9% [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Granelli a UnoMattina (Rai1): &#8216;L&#8217;Artiturismo che rilancia territori, imprese e Made in Italy&#8217;</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/08/granelli-a-unomattina-rai1-lartiturismo-che-rilancia-territori-imprese-e-made-in-italy/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 07 Aug 2026 09:19:36 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Home Page]]></category>
		<category><![CDATA[newsletter_A]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[artiturismo]]></category>
		<category><![CDATA[marco granelli]]></category>
		<category><![CDATA[rai1]]></category>
		<category><![CDATA[turismo]]></category>
		<category><![CDATA[unomattina]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132546</guid>

					<description><![CDATA[<p>Notizie 7 Agosto 2026·MEDIA Granelli a UnoMattina (Rai1): &#8216;L&#8217;Artiturismo che rilancia territori, imprese e Made in Italy&#8217; Un turismo diffuso, [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Nel 2026 sono 205mila le imprese artigiane interessate da domanda turistica con 544mila addetti, il 16,7% dell’artigianato</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/08/nel-2026-sono-205mila-le-imprese-artigiane-interessate-da-domanda-turistica-con-544mila-addetti-il-167-dellartigianato/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ivan Demenego]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 04 Aug 2026 13:28:18 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[Turismo]]></category>
		<category><![CDATA[turismo]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132480</guid>

					<description><![CDATA[<p>Studi 4 Agosto 2026·TURISMO Nel 2026 sono 205mila le imprese artigiane interessate da domanda turistica con 544mila addetti, il 16,7% [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>L’undertourism cresce e piace al 21% dei vacanzieri. Protagonisti 205mila artigiani</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/08/lundertourism-cresce-e-piace-al-21-dei-vacanzieri-protagonisti-204mila-artigiani/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 04 Aug 2026 08:34:51 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Comunicati Stampa]]></category>
		<category><![CDATA[Home Page]]></category>
		<category><![CDATA[newsletter_A]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[Turismo]]></category>
		<category><![CDATA[overtourism]]></category>
		<category><![CDATA[turismo]]></category>
		<category><![CDATA[undertourism]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132494</guid>

					<description><![CDATA[<p>Comunicati stampa 4 Agosto 2026·TURISMO L’undertourism cresce e piace al 21% dei vacanzieri. Protagonisti 205mila artigiani &#160; Via dalla pazza [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Le Confederazioni artigiane: “Sì a confronto con Sindacati per difendere la buona contrattazione”</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/le-confederazioni-artigiane-si-a-confronto-con-sindacati-per-difendere-la-buona-contrattazione/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 29 Jul 2026 17:23:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Comunicati Stampa]]></category>
		<category><![CDATA[Lavoro e Previdenza]]></category>
		<category><![CDATA[newsletter_B]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132471</guid>

					<description><![CDATA[<p>Comunicati stampa 29 Luglio 2026·LAVORO Le Confederazioni artigiane: “Sì a confronto con Sindacati per difendere la buona contrattazione” Confartigianato, CNA, [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Imballaggi: sì al deposito cauzionale, ma costi e burocrazia non ricadano sulle piccole imprese</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/imballaggi-si-al-deposito-cauzionale-ma-costi-e-burocrazia-non-ricadano-sulle-piccole-imprese/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 29 Jul 2026 14:29:08 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Comunicati Stampa]]></category>
		<category><![CDATA[newsletter_B]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[imballaggi]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132466</guid>

					<description><![CDATA[<p>Comunicati stampa 29 Luglio 2026·AMBIENTE Imballaggi: sì al deposito cauzionale, ma costi e burocrazia non ricadano sulle piccole imprese Confartigianato, [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>L&#8217;eccellenza artigiana dell&#8217;argento protagonista a UnoMattina (Rai1) con Bianca Guscelli</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/leccellenza-artigiana-dellargento-protagonista-a-unomattina-rai1-con-bianca-guscelli/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 29 Jul 2026 13:17:06 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[bianca guscelli]]></category>
		<category><![CDATA[brandimarte]]></category>
		<category><![CDATA[unomattina]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132454</guid>

					<description><![CDATA[<p>Notizie 29 Luglio 2026·MEDIA L&#8217;eccellenza artigiana dell&#8217;argento protagonista a UnoMattina (Rai1) con Bianca Guscelli L&#8217;artigianato artistico italiano è stato protagonista [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Occupazione in rallentamento, con maggiore dinamismo per donne, Centro-Sud e costruzioni mentre si attenua il mismatch</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/occupazione-in-rallentamento-con-maggiore-dinamismo-per-donne-centro-sud-e-costruzioni-mentre-si-attenua-il-mismatch/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ivan Demenego]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 29 Jul 2026 09:26:15 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Lavoro e Previdenza]]></category>
		<category><![CDATA[newsletter_B]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[carenza manodopera]]></category>
		<category><![CDATA[lavoro]]></category>
		<category><![CDATA[occupazione]]></category>
		<category><![CDATA[occupazione femminile]]></category>
		<category><![CDATA[occupazione sud]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132445</guid>

					<description><![CDATA[<p>Studi 29 Luglio 2026·LAVORO Occupazione in rallentamento, con maggiore dinamismo per donne, Centro-Sud e costruzioni mentre si attenua il mismatch [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>&#8216;Artigianale&#8217; non è per tutti: il MIMIT fa chiarezza sulle nuove norme al webinar di Confartigianato</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/artigianale-non-e-per-tutti-il-mimit-fa-chiarezza-sulle-nuove-norme-al-webinar-di-confartigianato/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 29 Jul 2026 08:30:36 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[newsletter_B]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[artigianale]]></category>
		<category><![CDATA[legge annuale pmi]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132173</guid>

					<description><![CDATA[<p>Notizie 29 Luglio 2026·MADE IN ITALY &#8216;Artigianale&#8217; non è per tutti: il MIMIT fa chiarezza sulle nuove norme al webinar [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Navigazione incerta per le imprese nell’estate 2026. Il punto sulla congiuntura</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/navigazione-incerta-per-le-imprese-nellestate-2026-il-punto-sulla-congiuntura/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ivan Demenego]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 27 Jul 2026 09:19:46 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[newsletter_B]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[analisi congiunturale]]></category>
		<category><![CDATA[costo dell'energia]]></category>
		<category><![CDATA[costruzioni.]]></category>
		<category><![CDATA[moda]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132439</guid>

					<description><![CDATA[<p>Studi 27 Luglio 2026·CONGIUNTURA Navigazione incerta per le imprese nell’estate 2026. Il punto sulla congiuntura Le dinamiche dell’economia internazionale nell’estate [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Confartigianato su Il Foglio: &#8220;Il climate change costa all&#8217;Italia 7,5 miliardi l&#8217;anno&#8221;</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/confartigianato-su-il-foglio-il-climate-change-costa-allitalia-75-miliardi-lanno/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 25 Jul 2026 05:40:04 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[climate change]]></category>
		<category><![CDATA[Il Foglio]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132434</guid>

					<description><![CDATA[<p>Notizie 25 Luglio 2026·MEDIA Confartigianato su Il Foglio: &#8220;Il climate change costa all&#8217;Italia 7,5 miliardi l&#8217;anno&#8221; Il cambiamento climatico mette [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Crisi del Golfo, il punto sui prezzi dell’energia</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/crisi-del-golfo-il-punto-sui-prezzi-dellenergia/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ivan Demenego]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 22 Jul 2026 08:11:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Energia]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[conflitto medio oriente]]></category>
		<category><![CDATA[costo energia]]></category>
		<category><![CDATA[energia]]></category>
		<category><![CDATA[guerra medio oriente]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132381</guid>

					<description><![CDATA[<p>Studi 22 Luglio 2026·ENERGIA Crisi del Golfo, il punto sui prezzi dell’energia   L&#8217;andamento dei mercati energetici continua a essere [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Le Confederazioni artigiane: &#8220;No all&#8217;obbligo di accreditare gli stipendi soltanto su conti correnti individuali&#8221;</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/le-confederazioni-artigiane-no-allobbligo-di-accreditare-gli-stipendi-soltanto-su-conti-correnti-individuali/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 21 Jul 2026 13:25:26 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Comunicati Stampa]]></category>
		<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[conto corrente bancario]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132377</guid>

					<description><![CDATA[<p>Comunicati stampa 21 Luglio 2026·LAVORO Le Confederazioni artigiane: &#8220;No all&#8217;obbligo di accreditare gli stipendi soltanto su conti correnti individuali&#8221; No [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Trend made in Italy, pesano i cali in Germania, Medio Oriente e dazi USA nei settori MPI</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/trend-made-in-italy-pesano-i-cali-in-germania-medio-oriente-e-dazi-usa-nei-settori-mpi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ivan Demenego]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 20 Jul 2026 13:46:35 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[conflitto medio oriente]]></category>
		<category><![CDATA[dazi Usa]]></category>
		<category><![CDATA[esportazioni]]></category>
		<category><![CDATA[guerra medio oriente]]></category>
		<category><![CDATA[stati uniti]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132372</guid>

					<description><![CDATA[<p>Notizie 20 Luglio 2026·EXPORT Trend made in Italy, pesano i cali in Germania, Medio Oriente e dazi USA nei settori [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>#artigianatochecresce &#8211; Artigianato digitale, IA, domanda di energia e competenze nel report di Confartigianato</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/artigianatochecresce-artigianato-digitale-ia-domanda-di-energia-e-competenze-nel-report-di-confartigianato/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ivan Demenego]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 15 Jul 2026 13:13:53 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[energia]]></category>
		<category><![CDATA[intelligenza artificiale]]></category>
		<category><![CDATA[intelligenza artigiana]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132328</guid>

					<description><![CDATA[<p>Notizie 15 Luglio 2026·INNOVAZIONE #artigianatochecresce &#8211; Artigianato digitale, IA, domanda di energia e competenze nel report di Confartigianato Alla fine [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Il Presidente Granelli a &#8216;Il confronto&#8217; (Rai2) sul futuro delle imprese: &#8220;Giovani e artigianato? Avanti, c&#8217;è posto&#8221;</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/il-presidente-granelli-a-il-confronto-rai2-sul-futuro-delle-imprese-giovani-e-artigianato-avanti-ce-posto/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 14 Jul 2026 08:00:05 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[Il confronto]]></category>
		<category><![CDATA[monica setta]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132266</guid>

					<description><![CDATA[<p>Notizie 14 Luglio 2026·MEDIA Il Presidente Granelli a &#8216;Il confronto&#8217; (Rai2) sul futuro delle imprese: &#8220;Giovani e artigianato? Avanti, c&#8217;è [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Gelati: spesa di 1,8 miliardi € intercettata da 9.345 laboratori di gelateria, 2 su 3 artigiani</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/gelati-spesa-di-18-miliardi-e-intercettata-da-9-345-laboratori-di-gelateria-2-su-3-artigiani/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ivan Demenego]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 14 Jul 2026 06:30:04 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[alimentazione]]></category>
		<category><![CDATA[gelato artigianale]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132278</guid>

					<description><![CDATA[<p>Studi 14 Luglio 2026·ALIMENTAZIONE Gelati: spesa di 1,8 miliardi € intercettata da 9.345 laboratori di gelateria, 2 su 3 artigiani [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Accordo sulla rappresentanza e crisi di Hormuz: Granelli a Focus Economia (Radio24)</title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2026/07/accordo-sulla-rappresentanza-e-crisi-di-hormuz-granelli-a-focus-economia-radio24/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Lorenza Manessi]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 13 Jul 2026 17:42:52 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Notizie]]></category>
		<category><![CDATA[conflitto medio oriente]]></category>
		<category><![CDATA[guerra medio oriente]]></category>
		<category><![CDATA[radio24]]></category>
		<category><![CDATA[sebastiano barisoni]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.confartigianato.it/?p=132283</guid>

					<description><![CDATA[<p>Notizie 13 Luglio 2026·MEDIA Accordo sulla rappresentanza e crisi di Hormuz: Granelli a Focus Economia (Radio24) Confartigianato ha sottoscritto l&#8217;accordo [&#8230;]</p>
<p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row-fluid">
<div class="span12">
<div class="box-article-cat clearfix post-67926 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-news tag-lavoro-sommerso" style="background-color:#7BD0E6;color:#002E4A;"><span class="cat-icon"><img decoding="async" src="https://www.confartigianato.it/core/views/6977824424/img/svg/icona_ultime_notizie.svg" width="28" height="28" alt=""></span>Notizie</div>
<div class="box-art-meta"><span class="meta-data">2 Aprile 2019</span></div>
<h1 class="headInModule single_post">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</h1>
</div>
</div>
<p><img decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-85795" src="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png" alt="" width="700" height="300" srcset="https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920.png 700w, https://www.confartigianato.it/storage/2020/01/calculator-1044172_1920-300x129.png 300w" sizes="(max-width: 700px) 100vw, 700px" /></p>
<p class="s3"><span class="s4">L’analisi degli ultimi dati disponibili evidenzia che </span><span class="s4">ne</span><span class="s4">l q</span><span class="s4">uinquennio</span><span class="s4"> 2011-201</span><span class="s4">6</span> <span class="s4">i</span><span class="s4">l valore aggiunto </span><span class="s4">generato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l </span><span class="s5"><b>sommerso</b></span><span class="s4"> </span><span class="s4">cresce del </span><span class="s4">+</span><span class="s4">2,6</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">trainat</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> dal +</span><span class="s4">9,6</span><span class="s4">% del valore aggiunto riconducibile</span><span class="s4">al </span><span class="s5">l</span><span class="s5">avoro</span> <span class="s5">irregolare</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Nel dettaglio </span><span class="s4">nel 2016 </span><span class="s4">il <strong>lavoro</strong></span><span class="s4"><strong> irregolare</strong> <span id="more-67926"></span>rappresenta</span><span class="s4"> il 5,1% del valore aggiunto</span><span class="s4">, pari a </span><span class="s4">78 miliard</span><span class="s4">i di euro</span><span class="s4">, </span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">8,4</span><span class="s4">% in p</span><span class="s4">iù risp</span><span class="s4">etto ai </span><span class="s4">72,0</span><span class="s4"> miliardi di valore ag</span><span class="s4">giunto generato nell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">anno</span><span class="s4"> dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">intero settore delle Costruzioni.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Nel 201</span><span class="s4">6</span><span class="s4"> sono 3 milioni e 7</span><span class="s4">01</span><span class="s4"> mila le unità </span><span class="s4">di lavoro equi</span><span class="s4">valenti non regolari</span><span class="s4"> &#8211;</span><span class="s4"> il 10,6% in più</span><span class="s4"> delle </span><span class="s4">unità di lavoro </span><span class="s4">della P</span><span class="s4">.</span><span class="s4">A</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">&#8211;</span><span class="s4"> occupate in prevalenza (71,</span><span class="s4">1</span><span class="s4">% </span><span class="s4">del lavoro irregolare) come dipendenti</span><span class="s4">,</span><span class="s4">che sono</span><span class="s4"> 2 milioni e 6</span><span class="s4">32</span><span class="s4"> mila unità, a cui si aggiung</span><span class="s4">ono</span><span class="s4"> </span><span class="s5"><strong>1</strong> <strong>milione</strong> <strong>e </strong></span><strong><span class="s5">69</span><span class="s5"> mi</span></strong><span class="s5"><strong>la</strong> <strong>unità</strong> <strong>indipendenti</strong> <strong>non</strong> <strong>regolari</strong></span><span class="s5"> </span><span class="s4">(il restante 28,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">%). L</span><span class="s4">a </span><span class="s4">crisi ha </span><span class="s4">aumentato la</span><span class="s4"> presenza sul m</span><span class="s4">ercato</span><span class="s4"> del </span><span class="s4">la</span><span class="s4">voro </span><span class="s4">di figure autonome irregolari</span><span class="s4"> e</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> nonostante la lieve diminuzione</span><span class="s4"> dello 0,4%</span><span class="s4"> in un anno</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">il fenomeno </span><span class="s4">è evidente nel lungo periodo: in </span><span class="s4">cinque</span><span class="s4"> ann</span><span class="s4">i</span><span class="s4">, </span><span class="s4">infatti,</span> <span class="s4">calano </span><span class="s4">del 5,</span><span class="s4">9</span><span class="s4">% </span><span class="s4">le u</span><span class="s4">nità di lavoro</span> <span class="s4">indipende</span><span class="s4">nt</span><span class="s4">i</span><span class="s4">regolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> mentre salgono del 2,</span><span class="s4">2</span><span class="s4">% </span><span class="s4">quelle non rego</span><span class="s4">lari</span><span class="s4">, inte</span><span class="s4">nsificando </span><span class="s4">abusivismo e </span><span class="s4">concorrenz</span><span class="s4">a sleale ne</span><span class="s4">i confronti delle imprese artigiane regolari. Tal</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> andament</span><span class="s4">o</span><span class="s4"> sping</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> </span><span class="s5">il <b>tasso</b> <b>di</b> <b>irregolarità</b> <b>del</b> <b>lavoro</b></span><span class="s5"> <b>indipendente</b> <b>al</b> <strong>1</strong></span><strong><span class="s5">9</span><span class="s5">%</span></strong><span class="s5"><strong>,il</strong> </span><span class="s5"><strong>massimo</strong> <strong>deg</strong></span><span class="s5"><strong>li</strong> <strong>ultimi</strong> <strong>20</strong> <strong>anni</strong></span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">In </span><span class="s5"><b>ottica</b> <b>settoriale</b></span><span class="s4"> il tasso di irregola</span><span class="s4">ri</span><span class="s4">tà del lavoro indipendente è più </span><span class="s4">alto ne</span><span class="s4">i Se</span><span class="s4">rvi</span><span class="s4">zi (16,7%)</span><span class="s4">, seguiti dall</span><span class="s4">e Costruzioni (13,3%)</span><span class="s4">, dal Manifatturiero esteso (10,3%)</span><span class="s4"> e dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Agricoltura</span><span class="s4"> (8,2%</span><span class="s4">)</span><span class="s4">.</span> <span class="s4">I</span><span class="s4">n cinque ann</span><span class="s4">i </span><span class="s4">il tasso </span><span class="s4">di </span><span class="s4">irre</span><span class="s4">golarit</span><span class="s4">à del lav</span><span class="s4">oro indipendente </span><span class="s4">cresce</span><span class="s4"> di 1 punto percentuale</span><span class="s4">; in c</span><span class="s4">h</span><span class="s4">iave settoriale </span><span class="s4">si os</span><span class="s4">serva l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">aumento </span><span class="s4">più intenso </span><span class="s4">nelle Costruzioni (+2,0 punti percentuali), segu</span><span class="s4">it</span><span class="s4">e dai Ser</span><span class="s4">vizi (+0,9 punti) e dal Manifattur</span><span class="s4">iero esteso ed </span><span class="s4">Agricoltura (entrambi </span><span class="s4">con</span><span class="s4"> +0,4 punti i</span><span class="s4">n più).</span></p>
<p class="s3"><b><span class="s4">L</span><span class="s4">’</span></b><span class="s5"><b>economia</b> <b>s</b></span><b><span class="s5">omme</span><span class="s5">r</span><span class="s5">s</span><span class="s5">a</span></b><span class="s4">, </span><span class="s4">misurata</span><span class="s4"> dal </span><span class="s4">totale </span><span class="s4">de</span><span class="s4">gli occ</span><span class="s4">up</span><span class="s4">a</span><span class="s4">ti non regolar</span><span class="s4">i di tutti i settori</span><span class="s4">, </span><span class="s4">con</span><span class="s4">ta </span><span class="s4">3 milioni </span><span class="s4">è </span><span class="s4">il </span><span class="s5"><b>terzo</b> <b>settor</b></span><span class="s5"><b>e</b></span><span class="s5"> <b>dell</b></span><span class="s5"><b>’</b></span><span class="s5"><b>economia</b> <b>italiana</b></span><span class="s4">:</span> <span class="s4">gl</span><span class="s4">i occupati irregolar</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> sono</span> <span class="s4">due volte e mezzo </span><span class="s4">gli </span><span class="s4">occupati reg</span><span class="s4">olari del</span><span class="s4">le Costruzioni</span><span class="s4">,</span> <span class="s4">e</span> <span class="s4">non </span><span class="s4">sono</span><span class="s4"> distant</span><span class="s4">i</span><span class="s4"> da</span><span class="s4">i</span> <span class="s4">3</span><span class="s4">,9 milioni di </span><span class="s4">occupati </span><span class="s4">regolari </span><span class="s4">del </span><span class="s4">Manifatturiero</span><span class="s4">.</span></p>
<p class="s3"><a href="https://www.confartigianato.it/2018/03/studi-la-concorrenza-sleale-nei-settori-con-un-piu-elevato-tasso-di-lavoro-irregolare-e-subita-da-858-347-imprese-artigiane-il-647-dellartigianato/"><span class="s6">N</span><span class="s6">ostre </span><span class="s6">precede</span><span class="s6">nti </span><span class="s6">valutazioni</span></a> <span class="s4">hanno </span><span class="s4">evidenzia</span><span class="s4">to che sono </span><span class="s4">maggiorm</span><span class="s4">e</span><span class="s4">n</span><span class="s4">te </span><span class="s5"><b>esposte</b> <b>alla</b></span><span class="s5"> <b>concorren</b></span><span class="s5"><b>za</b> <b>sleale</b> de</span><span class="s5">l sommerso</span> <span class="s4">8</span><span class="s4">58.3</span><span class="s4">47 imp</span><span class="s4">rese artigiane, pari a quasi i due terzi (64,7%) dell’artigianato nazionale, che danno lavoro a 1.339.401 addetti, circa la metà (49,7%)</span><span class="s4"> dell’occupazione dell’artigianato.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Il</span> <span class="s4">sommerso </span><span class="s4">produce</span><span class="s4"> effetti distorti </span><span class="s4">su</span><span class="s4">l</span><span class="s4"> sistema di prel</span><span class="s4">ievo</span><span class="s4">, </span><span class="s4">generando un</span> <span class="s5"><b>aum</b></span><span class="s5"><b>ento</b> <b>d</b></span><span class="s5"><b>ella</b> <b>pressione</b> </span><b><span class="s5">tributari</span><span class="s5">a</span></b><span class="s5"> e <b>contributiva</b> </span><span class="s5"><b>a</b></span><span class="s5"> <b>carico</b> <b>dei</b></span><span class="s5"> <b>contribuenti</b> <b>onesti</b></span><span class="s4">.</span> <span class="s4">Le</span><span class="s4"> entrate dello Stato non includono</span><span class="s4">,</span><span class="s4">per def</span><span class="s4">inizione</span><span class="s4">,</span><span class="s4"> l’ev</span><span class="s4">a</span><span class="s4">s</span><span class="s4">ione</span> <span class="s4">me</span><span class="s4">ntre </span><span class="s4">i</span><span class="s4">l PIL comprende</span><span class="s4"> l</span><span class="s4">’economia sommersa</span> <span class="s4">s</span><span class="s4">timata dall</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Istat</span><span class="s4">: </span><span class="s4">alla lu</span><span class="s4">ce di queste considera</span><span class="s4">zioni </span><span class="s4">la</span> <b><span class="s5">pr</span><span class="s5">e</span></b><span class="s5"><b>ssione</b> </span><span class="s5"><b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><b>apparente</b></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">per il 2018</span><span class="s4">, </span><span class="s4">pari al 4</span><span class="s4">2,2</span><span class="s4">%</span> <span class="s4">del PIL, </span><span class="s4">s</span><span class="s4">i trasforma in una </span><span class="s5"><b>pressione</b> <b>fiscale</b> </span><span class="s5">“</span><span class="s5"><i>effettiva</i></span><span class="s5">”</span> <span class="s4">&#8211; calcolata come il rapporto tra</span><span class="s4"> le entrate </span><span class="s4">ed</span><span class="s4"> il </span><span class="s4">PIL al netto </span><span class="s4">d</span><span class="s4">ell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">eco</span><span class="s4">nomia sommersa</span> <span class="s4">pari al</span> <span class="s4">48,1</span><span class="s4">%</span><span class="s4">, </span><span class="s4">superior</span><span class="s4">e di </span><span class="s4">5,9</span><span class="s4"> punti in più</span> <span class="s4">al valore uf</span><span class="s4">ficiale.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">Si </span><span class="s4">appesantisce</span><span class="s4">, quindi,</span> <span class="s4">l</span><span class="s4">a condizion</span><span class="s4">e dei </span><span class="s4">contribuenti italiani che</span><span class="s4">, nel </span><span class="s4">confronto interna</span><span class="s4">zionale </span><span class="s4">sul</span><span class="s4">ca</span><span class="s4">rico fis</span><span class="s4">cale </span><span class="s4">misurato dal </span><span class="s7">tax burden</span><span class="s7">, </span><span class="s4">nel 2018 </span><span class="s4">pagan</span><span class="s4">o un </span><span class="s4">gap </span><span class="s4">d</span><span class="s4">i maggiori impo</span><span class="s4">ste </span><span class="s4">tra </span><span class="s4">Italia ed </span><span class="s4">Eurozona </span><span class="s4">che </span><span class="s4">vale </span><span class="s4">12,1 miliardi di </span><span class="s4">euro,</span><span class="s4"> pari a</span><span class="s4"> 199 euro pro capite.</span></p>
<p class="s3"><span class="s4">L</span><span class="s4">e ultime tendenze del sommerso nel </span><span class="s4">r</span><span class="s4">eport </span><span class="s4">“</span><span class="s5">Sommerso: il peso della concorrenza sleale sulle piccole imprese e sull’artigianato</span><span class="s4">”</span><span class="s4"> presentato </span><span class="s4">d</span><span class="s4">a</span><span class="s4">l</span><span class="s4">l</span><span class="s4">’</span><span class="s4">Ufficio Studi </span><span class="s4">giovedì s</span><span class="s4">c</span><span class="s4">o</span><span class="s4">rso a Terni. </span><span class="s4">Il quadro dell</span><span class="s4">’</span><span class="s4">a</span><span class="s4">rtigianato esposto all</span><span class="s4">a concorrenz</span><span class="s4">a sleale </span><span class="s4">del sommerso per territ</span><span class="s4">orio nel</span><span class="s4"> rapporto Mezzogiorno</span><span class="s4">.</span> <span class="s8">C</span><span class="s4">licca </span><a href="http://areariservata.confartigianato.it/UfficioStudi_publ_.asp"><span class="s6">qui</span></a><span class="s4"> per scaricar</span><span class="s4">e l</span><span class="s4">e</span><span class="s4"> due</span><span class="s4"> pubblicazioni</span><span class="s4">.</span></p>
<p>Clicca <a href="https://www.confartigianato.it/storage/2017/05/GRAFICI_news_20190402_lavoro-irregolare_V02_2id.pdf" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Qui</a> per scaricare i grafici.</p>
<div class="synved-social-container synved-social-container-follow" style="text-align: left"><a class="synved-social-button synved-social-button-follow synved-social-size-32 synved-social-resolution-single synved-social-provider-rss nolightbox" data-provider="rss" target="_blank" rel="nofollow" title="Subscribe to our RSS Feed" href="http://feeds.feedburner.com/Confartigianato" style="font-size: 0px;width:32px;height:32px;margin:0;margin-bottom:5px"><img decoding="async" alt="rss" title="Subscribe to our RSS Feed" class="synved-share-image synved-social-image synved-social-image-follow" width="32" height="32" style="display: inline;width:32px;height:32px;margin: 0;padding: 0;border: none;box-shadow: none" src="https://www.confartigianato.it/core/modules/d527b5e8d0/synved-social/image/social/regular/64x64/rss.png" /></a></div><p>L'articolo <a href="https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/">STUDI &#8211; Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti</a> proviene da <a href="https://www.confartigianato.it">Confartigianato Imprese</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	
</channel>
</rss><?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="0.92">
	<channel>
		<title>STUDI - Oltre un milione di indipendenti irregolari, con un tasso di irregolarità del 14,9%, il massimo degli ultimi 20 anni. Concorrenza sleale per 858 mila imprese artigiane con 1,3 milioni di addetti - Confartigianato Imprese </title>
		<link>https://www.confartigianato.it/2019/04/studi-oltre-un-milione-di-indipendenti-irregolari-con-un-tasso-di-irregolarita-del-149-il-massimo-degli-ultimi-20-anni-concorrenza-sleale-per-858-mila-imprese-artigiane-con-13-milioni-di-addett/</link>
		<description>La più rappresentativa organizzazione italiana dell&#039;artigianato e della micro e piccola impresa</description>
		<lastBuildDate>Tue, 06 Oct 2020 14:28:19 +0000</lastBuildDate>
		<docs>http://backend.userland.com/rss092</docs>
		<language>it-IT</language>
		

			</channel>
</rss>